Introduction

The subject of reincarnation has been present in different civilizations from the dawn of history to the present day, and remains so. Although the shared principle across these civilizations is the idea of a deceased person's soul passing into the world of spirits and then returning to inhabit a newborn child's body, the ways of understanding and explaining these stages differ: as a one-time event, as a repeating process, as a process that eventually ceases, or as the idea of a soul passing from one person to another, or even into other living beings such as plants, animals, or minerals. This continues to occupy human thought to this day. The prevailing and accepted view today on reincarnation is that when a person dies, their soul returns to dwell in another person, so as to complete its role in existence according to its good or bad deeds in its previous life.

Reincarnation has appeared in the following religions and civilizations: Judaism, the Eastern religions of Hinduism and Buddhism, Greek civilization, and the Druze faith.

Modern scientific research remains engaged in seeking an explanation for the phenomenon of reincarnation, due to the number of documented and recorded cases of children who have spoken, described, and proven that in a previous life they belonged to earlier families.

The phenomenon of reincarnation has also played a role in psychology, as a tool used in alternative medicine and in hypnosis, where a treated person is regressed to earlier years to tell those present about their history in a previous generation, after being placed under hypnotic influence.

It is worth noting that the subject of reincarnation, along with telepathy, precognition, the ability to foresee the future, early extrasensory perception, psychokinesis, and other such subjects, fall under the field of "parapsychology," a term referring to a body of knowledge or practices that claim to be scientific or science-supported, but which, according to the view accepted by the scientific community, do not meet the requirements of the scientific method, because they are not accepted or subjected to the method of scientific proof.

As for our own Druze community, the subject of reincarnation returns to occupy its place in conversation from time to time, when we hear a story or an incident about an experience that occurred with children, whose details matched what had occurred in a previous life.

As a member of a community that believes in the doctrine of reincarnation, and believes that a person's death is not the end of their story but merely a change from one state to another, or from one form to a second form, or a transition from this abode to the eternal abode. And in light of what the science of nature has discovered about energy and matter, which can move from one state to another and transform from one form to another, I felt compelled to think about formulating an idea, or establishing a principle, governing the relationship between the two terms: soul and energy.

My effort here is nothing more than an attempt to present the great similarity between the two terms: between the law of "conservation of the soul" or "eternity of the soul" (reincarnation), and the law of "conservation of energy" or "alternative forms of energy."

Before entering into the heart of the subject, and presenting and explaining a law that reconciles the two terms, it is necessary to give an idea of the standing of faith versus the scientific program.

Faith versus the Scientific Program

First: The Nature of Faith

Faith is a cognitive-emotional stance based on conviction in what exceeds direct empirical proof. It relies on trust, meaning, and values, and is often linked to religion, philosophy, or an existential outlook on life.

Characteristics of faith:

• It exceeds the senses and experience: it deals with issues such as purpose, meaning, and absolute existence.
• It is personal and collective at once: it lives in the individual's conscience yet manifests in traditions and cultures.
• It is not empirically testable: it cannot be proven or disproven by the tools of scientific laboratories.
• It is tied to values: it influences ethics, behavior, and decision-making.

Faith offers human beings answers to "Why do we live?" and "What is the purpose?", questions that scientific tools alone cannot settle.

Second: The Nature of the Scientific Program

The scientific program is an organized method for understanding the natural world through observation, hypothesis, experimentation, and verification. It relies on the repeatability of results, and on criticism and refinement.

Characteristics of the scientific program:

• Empirical and objective: it relies on measurable evidence.
• Revisable: scientific knowledge is provisional and open to review.
• Cumulative: each discovery is built on what came before it.
• Explanatory and predictive: it does not merely describe phenomena, but seeks to explain and predict them.

Science answers questions such as: how do phenomena work? And what are the laws that govern them?

Third: The Key Points of Difference

1. Domain: a) Faith: meaning, values, and existence. b) Science: nature and material phenomena.
2. Method: a) Faith: trust and submission, or philosophical contemplation. b) Science: experimentation, analysis, and criticism.
3. Type of truth: a) Faith: existential or spiritual truth. b) Science: provisional, testable truth.
4. Language of explanation: a) Faith: symbolic and interpretive. b) Science: mathematical and empirical.

Fourth: The Possibility of Complementarity Instead of Conflict

Despite the historical tension between them, faith and science can be viewed as two different levels of understanding, rather than as opponents.

• Science explains the mechanisms of the universe, while faith explores its meaning.
• Science grants humanity technical power, while faith grants it moral direction.
• The absence of either can lead to imbalance: science without values can lead to ruin and destruction; faith without reason can slip into rigidity or fanaticism.

Fifth: Contemporary Philosophical Questions

In the modern era, new questions have emerged:

• Can science fully explain consciousness and meaning?
• Is faith a psychological necessity, or genuine knowledge?
• Are there ultimate limits to the scientific method?

These questions confirm that the relationship between the two domains is not closed, but open to reflection and discussion.

Summary of the Introduction

Faith and the scientific program represent two different patterns in the pursuit of truth. The first seeks meaning and purpose; the second seeks laws and mechanisms. A balance between the two may form a more comprehensive human outlook, one that employs reason without discarding the spiritual dimension, and holds on to values without rejecting empirical knowledge.

The Concept of the Soul Through History

Primitive early human awareness was not limited to satisfying instincts and confronting life's dangers within an inherited instinctive framework aimed at survival, as is the case with other animals in the struggle for survival. Rather, humans were distinguished by a broader insight and intelligence, which made them attentive to the natural phenomena around them and led them to try to find explanations for them.

When the human mind opened to these matters, it was first struck by the clear signs of difference between a living body and a dead body, whether among fellow humans or animals. With primitive reasoning, early humans concluded that something resides in the body of a living being that is absent from a dead body, and that the life and movement of the body were due to a hidden, roaming force within it, a force that, if it departed, took life and movement with it, leaving the body inert, to be consumed by decay, disintegration, and destruction.

The key to this mystery was centered on what early humans saw in their dreams: people they lived with, and others who had departed from life and entered the realm of death. After long reflection and thought, they were able to grasp that a human being is composed of two existences: one being this sleeping body, and the other being the same person seen in dreams, in various places. They thus concluded, and observed in sleep, a short-term separation between a person's body and their spectral double, whereas in death they observed a long, eternal separation.

Thus began humanity's first belief in the soul, and it occupied their thoughts for a long time, until they came to know from its characteristics that it possesses a subtlety and transparency that passes through any obstacles or barriers in its way; that it is extremely swift, covering vast distances in short periods (as it appears in dreams); and that it does not perish, but only separates from the body.

What the Sources Say About the Soul:

1. The soul is the assembly of forces within a human being.
2. The Greek philosophers (such as Thales, Anaximenes, and Anaximander) held that the soul is the basis of life and motion in matter, whether in the human body or in nature as a whole.
3. The philosopher "Leibniz" and the positivist philosophers such as Fichte, Schelling, and Hegel placed at the center of their research the notion that the concept of the soul is "the power of action that produces, from its own nature, the various degrees of existence."
4. In the era of the philosopher Descartes, various psychological phenomena were studied, such as emotions of every kind, on the basis of mechanical physiological laws: the human body and animal psychological life were treated as automatic, as a mechanism explainable in mathematical-physical terms, such as push and motion.
5. What "Carnap" explained in his book Psychology in Physical Language is that psychology is one of the branches of natural science, and therefore the life of the soul must be regarded on physical foundations.
6. According to Buddhist doctrine: the person who is reincarnated is not the personal "self," but rather an impersonal causal stream, and the soul is nothing more than a material wave traveling through that stream. There is no permanent identity, only the flow of a constant, active current, resembling the constant flow of a river, flowing and giving off a continuous flame.

The Concept of Energy

The word "energy" was originally synonymous with the word "active/effective." For more than two hundred thousand years of human existence, the prevailing belief was that inert-looking matter could not move, transform, or interact on its own, and it seemed that life could not share in the properties of matter. Human thought then passed through three major stages in its conception of the notion of energy:

1. In the first stage: the concept was mixed with spiritual energy, within the concept of the psyche and soul.
2. In the second stage: humans came to see that some inert materials were capable of producing motion without being alive.
3. In the third stage: beginning after Einstein, energy is, for us, no longer a special substance or the essence of an inert or living material; rather it is what allows matter to transform, change, generate new physical and chemical states, and affect other matter from a distance, sparking a process of development within it.

With this stage, the boundaries between inert matter and life disappeared, leaving room for a great many important cases that at times carry the properties of the soul, and at times the properties of matter.

Energy, then, is an abstract entity that can only be known through its transformations. We might say: "Look at my waterfalls: I am motion. Look at my boilers: I am heat. Look at my generators: I am electricity. Look at the green of my trees: I am chlorophyll conversion."

Energy cannot be observed except through its successive transformations, and the one fixed fact today is that energy can be conserved and stored, that it is a constant quantity in the mathematical sense. The first to recognize this was the French chemist Lavoisier, when he said: "Nothing is lost, nothing is created out of nothing, everything is transformation." This is how the modern concept of mechanical energy came to be, a property possessed by a set of machines performing work, or "the capacity of a body to perform work."

The Law of Conservation of Energy, or the Eternity of Energy

A rule formulated by the English scientist Kelvin states: "Energy cannot be created from nothing, just as it cannot be destroyed." All natural phenomena are founded on the gradual transformation of energy from one state to another.

In 1847 the German scientist Helmholtz gave a precise mathematical expression to the rule of "conservation of energy" across the fields of physics, chemistry, and biology, and named it the "First Law of Thermodynamics."

And in 1918 the German scientist Emmy Noether arrived at one of the greatest theorems in the history of physics and mathematics: "If the laws of physics do not change under a certain symmetry, then there exists a physical quantity that remains conserved." This was a profound discovery that tied the conservation laws to the symmetrical structure of the universe itself, rather than to a mere empirical result.

The Law of "Conservation of the Soul," or the Eternity of the Soul

A human being's life does not end with death, for their soul is eternal and does not perish, because it is part of the spirit of this universe and a spark from it, and death is nothing but a transition from one form to another, and from one state to another.

The psychologist Gomperz laid out four foundations for the formation of the theory of the soul's eternity:

1. Attempts at the separation of the soul from the body during dreams and comas.
2. Were souls not to return to a body, we would have to assume either an infinite number of souls existing from the beginning, or souls increasing over the passage of ages.
3. Because the number of primary material elements is fixed, the number of units of the soul is likewise fixed.
4. Matter does not perish and is eternal; therefore the soul is eternal, and if we assume its survival after death, we must also assume that it existed before birth.

Points of Similarity Between Energy and the Soul

A summary of the comparison, as presented by Dr. Shami in the original article:

1. Energy is the active force in a body (the tool or machine) from which it draws its capacity to perform work. The soul is the assembly of forces in the human body and the basis of life and movement; its absence deprives a person of the capacity to perform work.
2. Energy has a cosmic composition hidden within the body, and cannot be observed except through its successive transformations. Likewise, the soul is an entity hidden within the human body, which cannot be observed except through its successive reincarnations from one human body to a new offspring.
3. Energy appears in different forms, transforming from one form to another and from one state to another. Likewise, the soul takes on different forms, "shedding its garments" and being reincarnated in another person.
4. The total sum of energy across its various forms is a constant value, as the French scientist Lavoisier said: "Nothing is lost, nothing is created out of nothing, everything is transformation." According to the doctrine of reincarnation, the number of souls neither decreases nor increases; it is a constant value.
5. The law of "eternity of energy" or "conservation of energy," as formulated by Kelvin, states: "Energy cannot be created from nothing, just as it cannot be destroyed." Therefore, energy does not perish, but transforms from one form to another. Likewise, the soul does not perish, because a person's life does not end with death; their soul is eternal, does not die, but is reincarnated from one person to another.

Accordingly, the law of "eternity of the soul" can be formulated in the manner of the law of "conservation of energy," so we may say: the soul cannot be created from nothing, just as it cannot be destroyed.

"Energy cannot be created from nothing, just as it cannot be destroyed," Kelvin
"The soul cannot be created from nothing, just as it cannot be destroyed," by analogy with it

Summary of the Rules of the Soul's Energy

1. The soul's energy is the force latent in the body, capable of movement and of performing work.
2. Spiritual energy can neither be created nor destroyed.
3. Spiritual energy is an entity hidden within the body, which cannot be observed except through its successive reincarnations.
4. Spiritual energy is the fundamental source of the physiological energies of the body's organs.
5. The total reserve of the soul's energies (spiritual units) in the universe is constant; it neither decreases nor increases, though it changes.

Conclusion

What I sought to achieve in this effort is to present the close relationship between the subject of "the soul" and the subject of "energy," and to explain the truths of the "eternity of the soul" (one of the important Druze religious beliefs), on the basis of the sciences of empirical nature.

I have found a great similarity and correspondence between the two central and fundamental terms: the soul in faith, and energy in science:

According to faith: the soul does not perish, but transforms and passes from one person to another.
According to science: energy does not perish, but transforms and changes from one form to another.

I hope that, through this modest effort of mine, I have arrived at what I intended.

מבוא

נושא גלגול הנשמות היה ועודנו נוכח בתרבויות שונות מראשית ההיסטוריה ועד ימינו. אף שהעיקרון המשותף לנושא בתרבויות אלו מתבטא בשלבי מעבר של נשמת אדם שנפטר לעולם הרוחות, ושיבתה להתגלם בגוף תינוק שנולד מחדש, הדרכים להבנת השלבים ולהסברתם משתנות: כתהליך חד-פעמי, כתהליך חוזר, כתהליך שסופו להיפסק, או כמעבר של נשמת אדם לאדם אחר, ואף לבעלי חיים אחרים כצומח, כחיה או כדומם. הדבר ממשיך להעסיק את המחשבה האנושית עד היום. התפיסה המקובלת והנפוצה כיום בנושא גלגול הנשמות היא שכאשר אדם נפטר, נשמתו שבה לשכון באדם אחר, כדי להשלים את תפקידה בקיום, לפי מעשיו הטובים או הרעים בחייו הקודמים.

גלגול הנשמות הופיע בדתות ובתרבויות הבאות: היהדות; הדתות המזרחיות, ההינדואיזם והבודהיזם; התרבות היוונית; והדת הדרוזית.

המחקר המדעי המודרני ממשיך לעסוק בחיפוש הסבר לתופעת גלגול הנשמות, וזאת בשל מספר המקרים המתועדים והמתועדים של ילדים שדיברו, תיארו והוכיחו שבחיים קודמים השתייכו למשפחות קודמות.

תופעת גלגול הנשמות מילאה תפקיד גם בפסיכולוגיה, כאמצעי טיפולי ברפואה אלטרנטיבית ובהיפנוזה, שבה מוחזר אדם המטופל לשנים קודמות כדי לספר לנוכחים על תולדותיו בגלגול קודם, לאחר שהושפע מהיפנוזה.

יש לציין כי נושא גלגול הנשמות, לצד טלפתיה, ראיית הנולד, היכולת לחזות את העתיד, תפיסה על-חושית מוקדמת, פסיכוקינזיס ועוד, מתקבצים בתחום ה"פאראפסיכולוגיה", מונח המתייחס לגוף ידע או לפרקטיקות המתיימרות להיות מדעיות או נתמכות מדעית, אך שלפי הדעה המקובלת בקהילה המדעית אינן עומדות בדרישות השיטה המדעית, מכיוון שאינן מתקבלות או נבדקות בשיטת ההוכחה המדעית.

בקהילה הדרוזית שלנו, נושא גלגול הנשמות חוזר לתפוס את מקומו בשיח מעת לעת, כאשר אנו שומעים סיפור או מקרה של חוויה שהתרחשה עם ילדים, שפרטיה תאמו את מה שהתרחש בגלגול קודם.

כבן לקהילה המאמינה בעיקרון גלגול הנשמות, ומאמין שמותו של אדם אינו סוף סיפורו אלא רק שינוי ממצב אחד לאחר, או ממתאר אחד למתאר שני, או מעבר ממעון זה למעון הנצחי. ולאור מה שגילה מדע הטבע על אנרגיה וחומר, שיכולים לעבור ממצב אחד לאחר ולהשתנות מצורה אחת לאחרת, חשתי צורך לחשוב על גיבוש עיקרון המסביר את היחס בין שני המושגים: הנשמה והאנרגיה.

מאמצי כאן אינו אלא ניסיון להציג את הדמיון הגדול בין שני המושגים: בין חוק "שימור הנשמה" או "נצחיות הנשמה" (גלגול נשמות), לבין חוק "שימור האנרגיה" או "תמורות האנרגיה".

לפני הכניסה לליבו של הנושא, ולפני הצגת והסברת חוק המיישב בין שני המושגים, יש צורך לתת רעיון על מעמדה של האמונה לעומת התוכנית המדעית.

אמונה לעומת התוכנית המדעית

ראשית: מהות האמונה

האמונה היא עמדה קוגניטיבית-רגשית המבוססת על שכנוע במה שעולה על ההוכחה האמפירית הישירה. היא מסתמכת על אמון, משמעות וערכים, ולעיתים קרובות קשורה לדת, לפילוסופיה או להשקפת עולם קיומית.

מאפייני האמונה:

• עולה על החושים והניסוי: מתמודדת עם שאלות כגון תכלית, משמעות וקיום מוחלט.
• אישית וקולקטיבית בו־זמנית: חיה במצפון הפרט אך מתבטאת במסורות ובתרבויות.
• אינה ניתנת לבדיקה אמפירית: אינה ניתנת להוכחה או להפרכה בכלים של מעבדות מדעיות.
• קשורה לערכים: משפיעה על המוסר, ההתנהגות וקבלת ההחלטות.

האמונה מציעה לאדם תשובות לשאלות "למה אנחנו חיים?" ו"מה התכלית?", שאלות שכלים מדעיים בלבד אינם יכולים להכריע בהן.

שנית: מהות התוכנית המדעית

התוכנית המדעית היא שיטה מאורגנת להבנת העולם הטבעי באמצעות תצפית, הנחה, ניסוי ואימות. היא מבוססת על יכולת החזרה על התוצאות, ועל ביקורת ושיפור מתמידים.

מאפייני התוכנית המדעית:

• אמפירית ואובייקטיבית: מסתמכת על ראיות מדידות.
• ניתנת לתיקון: הידע המדעי הוא זמני ופתוח לבדיקה חוזרת.
• מצטברת: כל תגלית נבנית על בסיס הקודמות לה.
• מסבירה ומנבאת: אינה מתארת תופעות בלבד, אלא מבקשת להסבירן ולחזותן.

המדע עונה על שאלות כגון: כיצד פועלות התופעות? ואילו חוקים שולטים בהן?

שלישית: נקודות ההבדל המרכזיות

1. תחום: א) אמונה: משמעות, ערכים וקיום. ב) מדע: טבע ותופעות חומריות.
2. שיטה: א) אמונה: אמון ומסירות, או התבוננות פילוסופית. ב) מדע: ניסוי, ניתוח וביקורת.
3. סוג האמת: א) אמונה: אמת קיומית או רוחנית. ב) מדע: אמת זמנית הניתנת לבדיקה.
4. שפת ההסבר: א) אמונה: סמלית ופרשנית. ב) מדע: מתמטית ואמפירית.

רביעית: אפשרות ההשלמה במקום העימות

על אף המתח ההיסטורי ביניהם, ניתן להתבונן באמונה ובמדע כשני מישורי הבנה שונים, ולא כיריבים.

• המדע מסביר את מנגנוני היקום, בעוד האמונה בוחנת את משמעותו.
• המדע מעניק לאדם עוצמה טכנית, והאמונה מעניקה לו כיוון מוסרי.
• היעדרם של אחד מהם עלול להוביל לפגם: מדע ללא ערכים עלול להוביל להרס וחורבן; אמונה ללא שכל עלולה להתדרדר לקיפאון או לקנאות.

חמישית: שאלות פילוסופיות בנות זמננו

בעידן המודרני עלו שאלות חדשות:

• האם המדע יכול להסביר את התודעה והמשמעות באופן מלא?
• האם האמונה היא צורך פסיכולוגי, או ידע ממשי?
• האם קיימים גבולות סופיים לשיטה המדעית?

שאלות אלו מאשרות שהיחס בין שני התחומים אינו סגור, אלא פתוח להתבוננות ולדיון.

סיכום המבוא

האמונה והתוכנית המדעית מייצגות שני דגמים שונים בחיפוש אחר האמת. הראשון מחפש משמעות ותכלית, השני מחפש חוקים ומנגנונים. איזון בין השניים עשוי ליצור השקפה אנושית מקיפה יותר, כזו המשתמשת בשכל מבלי לבטל את הממד הרוחני, ומחזיקה בערכים מבלי לדחות את הידע האמפירי.

מושג הנשמה לאורך ההיסטוריה

תפיסת האדם הקדמון לא הצטמצמה רק לסיפוק היצרים ולהתמודדות עם סכנות החיים במסגרת התפיסה האינסטינקטיבית שהורשתה לו לשם שמירה על קיומו, כמו שאר בעלי החיים במאבק לשרוד. אלא שהוא נבדל מהם בתפיסה רחבה יותר ובתבונה, שגרמו לו לשים לב לתופעות הטבע שמסביבו, ולנסות למצוא להן הסבר.

כאשר תשומת לבו נפתחה לעניינים אלו, הפליאו אותו בתחילה סימני ההבדל הברור בין הגוף החי לגוף המת, בין בני מינו ובין בעלי החיים. הוא הסיק, בתפיסתו הקדמונית, שדבר-מה שוכן בגוף היצור החי ואינו נמצא בגוף המת, ושחיי הגוף ותנועתו נובעים מכוח נסתר ונודד השוכן בו, כוח שאם עוזב, נושא עמו את החיים ואת התנועה, ומשאיר את הגוף חדל-חיים, שיאכלוהו הבלייה, ההתפוררות וההשמדה.

מפתח התעלומה הזו התמקד במה שראה בחלומותיו: אנשים שחיו עמו, ואחרים שעזבו את החיים ונכנסו למעגל המוות. לאחר הרהור ומחשבה ממושכים, הצליח להבין שהאדם מורכב משני קיומים: האחד הוא הגוף הנרדם, והשני הוא אותו אדם עצמו, הנראה בחלומותיו במקומות שונים. כך הסיק, וראה בשינה פרידה קצרת-מועד בין גוף האדם לבין "צלמו", ואילו במוות ראה פרידה ארוכה ונצחית.

כך החלה אמונתו הראשונה של האדם בנשמה, והעסיקה אותו זמן רב, עד שידע ממאפייניה שהיא בעלת עדינות ושקיפות החוצה כל מכשול או מחסום העומד בדרכה; שהיא מהירה במיוחד, וחולפת מרחקים גדולים בזמן קצר (כפי שמופיע בחלומות); ושהיא אינה כלה, אלא רק נפרדת מהגוף.

מה אומרים המקורות על הנשמה:

1. הנשמה היא אוסף הכוחות שבאדם.
2. הפילוסופים היוונים (כגון תלס, אנכסימנס, אנכסימנדרוס) ראו בנשמה את בסיס החיים והתנועה בחומר, בין בגוף האדם ובין בטבע בכללותו.
3. המדען "לייבניץ" והפילוסופים הפוזיטיביסטיים, כגון פיכטה, שילינג והגל, הציבו במרכז מחקריהם את התפיסה שמושג הנשמה הוא "כוח הפעולה המפיק מתוך טבעו את דרגות הקיום השונות".
4. בעידן הפילוסוף דקארט נחקרו תופעות פסיכולוגיות שונות, כגון רגשות מכל סוג, על בסיס חוקים פיזיולוגיים מכניים: גוף האדם והחיים הפסיכולוגיים של בעלי החיים נתפסו כאוטומטיים, כמנגנון שניתן להסבירו במונחים מתמטיים-פיזיקליים, כדחיפה ותנועה.
5. מה שהסביר "קרנאפ" בספרו Psychology in Physical Language הוא שהפסיכולוגיה היא אחד מענפי מדעי הטבע, ולכן יש להתייחס לחיי הנשמה על בסיס פיזיקלי.
6. לפי התורה הבודהיסטית: מי שמתגלגל אינו ה"אני" האישי, אלא זרם סיבתי חסר-אישיות, והנשמה אינה אלא גל חמרי הזורם בתוך אותו זרם. אין זהות קבועה, אלא זרימה של זרם מתמיד ופעיל, המדמה זרימת נהר מתמדת, הזורם ופולט להבה בלתי-נפסקת.

מושג האנרגיה

המילה "אנרגיה" הייתה במקורה שם נרדף למילה "פעיל". במשך יותר ממאתיים אלף שנות קיום האדם, האמונה השלטת הייתה שחומר בעל מראה דומם אינו יכול לנוע, להשתנות או להגיב מעצמו, ונראה היה שהחיים אינם יכולים לשאת את תכונות החומר. מחשבת האדם עברה אז שלושה שלבים גדולים בתפיסת מושג האנרגיה:

1. בשלב הראשון: המושג היה מעורב עם האנרגיה הרוחנית, בתוך מושג הנפש והנשמה.
2. בשלב השני: האדם ראה כי חלק מהחומרים הדוממים מסוגלים ליצור תנועה בלא חיים.
3. בשלב השלישי: החל אחרי איינשטיין, האנרגיה אינה עוד, מבחינתנו, חומר מיוחד או מהות של חומר דומם או חי, אלא היא מה שמאפשר לחומר להשתנות, להתחלף, ליצור מצבים פיזיקליים וכימיים חדשים, ולהשפיע על חומרים אחרים מרחוק, ולעורר בהם תהליך התפתחות.

עם שלב זה נעלמו הגבולות בין חומר דומם לבין חיים, ופתחו מקום למספר רב של מקרים חשובים הנושאים לעיתים תכונות של נשמה, ולעיתים תכונות של חומר.

אם כן, האנרגיה היא ישות מופשטת שאין להכירה אלא באמצעות תמורותיה. נוכל לומר: "הביטו במפלי מימיי: אני התנועה. הביטו בדוודיי: אני החום. הביטו בגנרטורים שלי: אני החשמל. הביטו בהתעצמות הכלורופיל בעציי: אני הפוטוסינתזה."

אין להתבונן באנרגיה אלא באמצעות תמורותיה הרצופות, והדבר הקבוע כיום הוא שהאנרגיה יכולה להישמר ולהיאגר, שהיא כמות קבועה במובן המתמטי. הראשון שהכיר בכך היה הכימאי הצרפתי לבואזייה, כשאמר: "שום דבר אינו נעלם, שום דבר אינו נוצר מהלא-כלום, הכול הוא תמורה." כך נוצר המושג המודרני של האנרגיה המכנית, תכונה השייכת למכלול המכונות בביצוע עבודה, או "יכולתו של גוף לבצע עבודה."

חוק שימור האנרגיה, או נצחיות האנרגיה

כלל שניסח המדען האנגלי קלווין קובע: "אין אפשרות ליצור אנרגיה מהלא-כלום, כשם שאין אפשרות להשמידה." כל התופעות הטבעיות מבוססות על התמרת האנרגיה ממצב אחד לאחר.

בשנת 1847 נתן המדען הגרמני הלמהולץ ניסוח מתמטי מדויק לכלל "שימור האנרגיה" בתחומי הפיזיקה, הכימיה והביולוגיה, וקרא לו "חוק התרמודינמיקה הראשון."

ובשנת 1918 הגיעה המדענית הגרמנייה אמי נתר לאחת המשפטים הגדולים בהיסטוריית הפיזיקה והמתמטיקה: "אם חוקי הפיזיקה אינם משתנים תחת סימטריה מסוימת, אזי קיימת כמות פיזיקלית הנשארת משומרת." זו הייתה תגלית עמוקה שקשרה את חוקי השימור למבנה הסימטרי של היקום עצמו, ולא רק לתוצאה אמפירית.

חוק "שימור הנשמה", או נצחיות הנשמה

חיי האדם אינם מסתיימים במותו, שהרי נשמתו נצחית ואינה כלה, מכיוון שהיא חלק מרוח היקום הזה וניצוץ ממנו, והמוות אינו אלא מעבר ממתאר אחד לאחר, וממצב אחד לאחר.

הפסיכולוג גומפרץ קבע ארבעה יסודות לגיבוש תורת הנצחיות:

1. ניסיונות פרידת הנשמה מהגוף בתקופת החלומות והתרדמת.
2. אם הנשמות לא היו שבות לגוף, היינו צריכים להניח מספר בלתי-סופי של נשמות הקיימות מראשית, או נשמות המתרבות במרוצת הדורות.
3. מכיוון שמספר היסודות החמריים הראשוניים הוא קבוע, גם מספר יחידות הנשמה קבוע.
4. החומר אינו כלה והוא נצחי; לכן הנשמה נצחית, ואם נניח את המשכיותה לאחר המוות, עלינו להניח גם שהתקיימה לפני הלידה.

נקודות הדמיון בין האנרגיה לנשמה

סיכום ההשוואה כפי שהציג ד"ר שאמי במאמר המקורי:

1. האנרגיה היא הכוח הפעיל בגוף (הכלי או המכונה) שממנו הוא שואב את יכולתו לביצוע עבודה. הנשמה היא אוסף הכוחות בגוף האדם ובסיס החיים והתנועה; היעדרה מבטלת את יכולתו של האדם לביצוע עבודה.
2. לאנרגיה מבנה קוסמי נסתר בתוך הגוף, שאין להבחין בו אלא באמצעות תמורותיו הרצופות. כך גם הנשמה, ישות נסתרת בגוף האדם, שאין להבחין בה אלא באמצעות התגלגלויותיה הרצופות מגוף אדם אחד לצאצא חדש.
3. האנרגיה מופיעה בצורות שונות, ומשתנה מצורה לצורה וממצב למצב. כך גם הנשמה, הלובשת צורות שונות, "מתפשטת מבגדיה" ומתגלגלת באדם אחר.
4. הסכום הכולל של האנרגיה על פני צורותיה השונות הוא קבוע, כדברי המדען הצרפתי לבואזייה: "שום דבר אינו נעלם, שום דבר אינו נוצר מהלא-כלום, הכול הוא תמורה." לפי אמונת גלגול הנשמות, מספר הנשמות אינו פוחת ואינו גדל, הוא קבוע.
5. חוק "נצחיות האנרגיה" או "שימור האנרגיה", כפי שניסח קלווין, קובע: "אין אפשרות ליצור אנרגיה מהלא-כלום, כשם שאין אפשרות להשמידה." לכן, האנרגיה אינה כלה, אלא מתמרת מצורה לצורה. כך גם הנשמה אינה כלה, מכיוון שחיי האדם אינם מסתיימים במותו, נשמתו נצחית, אינה מתה, אלא מתגלגלת מאדם לאדם.

על כן, ניתן לנסח את חוק "נצחיות הנשמה" בדגם חוק "שימור האנרגיה", ולומר: אין אפשרות ליצור נשמה מהלא-כלום, כשם שאין אפשרות להשמידה.

"אין אפשרות ליצור אנרגיה מהלא-כלום, כשם שאין אפשרות להשמידה", קלווין
"אין אפשרות ליצור נשמה מהלא-כלום, כשם שאין אפשרות להשמידה", בהיקש ממנו

סיכום כללי אנרגיית הנשמה

1. אנרגיית הנשמה היא הכוח הטמון בגוף, המסוגל לתנועה ולביצוע עבודה.
2. אין אפשרות ליצור אנרגיה רוחנית, כשם שאין אפשרות להשמידה.
3. האנרגיה הרוחנית היא ישות נסתרת בגוף, שאין להבחין בה אלא באמצעות התגלגלויותיה הרצופות.
4. האנרגיה הרוחנית היא המקור העיקרי לאנרגיות הפיזיולוגיות של אברי הגוף.
5. יתרת אנרגיות הנשמה (היחידות הרוחניות) ביקום קבועה, אינה פוחתת ואינה גדלה, אך היא משתנה.

סיכום

מה שביקשתי להגיע אליו במאמץ זה הוא להציג את היחס ההדוק בין נושא "הנשמה" לבין נושא "האנרגיה", ולהסביר את אמיתות "נצחיות הנשמה", אחת מאמונות הדת הדרוזית החשובות, על בסיס מדעי הטבע האמפיריים.

מצאתי דמיון והתאמה גדולים בין שני המושגים המרכזיים והיסודיים: הנשמה באמונה, והאנרגיה במדע:

לפי האמונה: הנשמה אינה כלה, אלא מתחלפת ועוברת מאדם לאדם.
לפי המדע: האנרגיה אינה כלה, אך היא מתחלפת ומשתנה מצורה לצורה.

אני מקווה שבמאמצי הצנוע הזה הגעתי אל מבוקשי.

مقدمة

موضوع التقمّص كان وما يزال وارداً في الحضارات المختلفة من فجر التاريخ حتى يومنا هذا. على الرغم من أن المبدأ المشترك للموضوع في هذه الحضارات، يتمثّل في مراحل انتقال روح إنسان توفّي إلى عالم الأرواح، وتعود ثانية لجسم طفل وُلد حديثاً. إلّا أن الطرق في فهم وشرح المراحل تختلف، إمّا كعملية تحدث لمرة واحدة، أو كعملية متكررة، أو كعملية تتكرّر بالنهاية، أو في فكرة انتقال روح إنسان لإنسان آخر، أو انتقال الروح لكائنات حيّة أخرى، كالنبات أو الحيوان أو الجماد، ما زال يشغل الفكر الإنساني حتى يومنا هذا. والتفكير المقبول والسائد اليوم في موضوع التقمّص، هو بأن الإنسان الميّت، تعود روحه لتسكن في شخص آخر، وذلك لكي يكمل دوره في الوجود، من ناحية أعماله الطيبة أو السيّئة في دوره السابق.

وقد ظهر التقمّص في الديانات والحضارات الآتية: الديانة اليهودية، والديانات الشرقية: الديانة الهندوسية، والديانة البوذية، وفي الحضارة اليونانية، والديانة التوحيدية (الدرزية).

ولم يزل البحث العلمي الحديث منشغلاً في إيجاد تفسير لظاهرة التقمّص، وذلك نتيجة لتعدّد حالات موثّقة ومسجّلة لقصص أطفال نطقوا، ووصفوا وأثبتوا بأنهم كانوا في دورهم السابق ينتمون لعائلات سابقة.

وظاهرة التقمّص لعبت دوراً في مجال علم النفس (פסיכולוגיה) كأداة للمعالجة في الطب البديل، والتنويم المغناطيسي (היפנוזה) وإرجاع الشخص المعالَج إلى سنين سابقة، ليخبر الحاضرين عن تاريخه في جيله السابق بعد أن خضع لتأثير التنويم المغناطيسي.

والجدير ذكره أن موضوع التقمّص (גלגול נשמות)، والتخاطر (טלפתיה)، والتنبؤ بالعاقبات (ראיית הנולד)، والقدرة على توقّع المستقبل (חיזוי העתיד)، والإدراك الحسي المبكر (תפיסה על-חושית)، والتحريك الذهني (פסיכוקינזיס أو טלקינזיס) وغيرها، هي مواضيع تجتمع في مجال "علم ما وراء الحواس (פאראפסיכולוגיה)"، الذي يشير إلى مجموعة من المعارف، أو الممارسات التي تدّعي أنها علمية أو مدعومة بالعلم، ولكنها وفقاً للرأي المقبول لدى المجتمع العلمي، لا تفي بمتطلبات المنهج العلمي. وذلك لأنها لا تقبل أو تخضع لمنهج الإثبات العلمي.

أمّا في مجتمعنا التوحيدي، فيعود موضوع التقمّص ليحتل مكانه في الحديث بين حين وآخر، عندما نسمع قصّة أو حدثاً لتجربة وقعت أحداثها عند أطفال، وتطابقت في معطياتها ما كان في الدور السابق.

وأنا كفرد من أفراد مجتمع يؤمن بمذهب التقمّص؛ ويؤمن بأن وفاة الإنسان ليست نهاية قصته، بل مجرّد تغيير من حالة إلى أخرى، أو من صورة إلى صورة ثانية، أو نقلة من هذه الدار إلى الدار الخالدة. وإلى ما توصّل إليه علم الطبيعة عن الطاقة والمادة التي يمكن أن تتنقل من حالة إلى أخرى، وأن تتدرّج من شكل إلى آخر، كان لا بدّ لي من أن أفكر في وضع فكرة أو إسناد قاعدة تحكم العلاقة بين الاصطلاحين: الروح والطاقة.

إن مجهودي هنا، ما هو إلّا محاولة لعرض التشابه الكبير بين الاصطلاحين: بين قانون "حفظ الروح" أو "خلود الروح" (التقمّص، גלגול נשמות)، وبين قانون "حفظ الطاقة" أو "بدائل الطاقة" (גלגול אנרגיה).

قبل الدخول في لبّ الموضوع، وفي عرض وشرح قانون يوفّق بين الاصطلاحين، من الواجب إعطاء فكرة بالنسبة لمكانة الإيمان مقابل البرنامج العلمي.

الإيمان مقابل البرنامج العلمي

أوّلاً: ما هية الإيمان

الإيمان هو موقف معرفي- وجداني يقوم على التصديق بما يتجاوز البرهان التجريبي المباشر. ويعتمد على الثقة، والمعنى، والقيم، وغالباً ما يرتبط بالدين أو الفلسفة أو الرؤية الوجودية للحياة.

خصائص الإيمان:

• يتجاوز الحواس والتجربة: يتعامل مع قضايا مثل الغاية، والمعنى، والوجود المطلق.
• شخصي وجماعي في آن واحد: يعيش في ضمير الفرد لكنه يتجلّى في تقاليد وثقافات.
• غير قابل للاختبار التجريبي: لا يمكن إثباته أو نفيه بأدوات المختبرات العلمية.
• مرتبط بالقيم: يؤثر في الأخلاق والسلوك واتّخاذ القرار.

الإيمان يقدّم للإنسان إجابات عن "لماذا نعيش؟" و"ما الغاية؟" وهي أسئلة لا تستطيع الأدوات العلمية وحدها حسمها.

ثانياً: ما هية البرنامج العلمي

البرنامج العلمي هو منهج منظّم لفهم العالم الطبيعي عبر الملاحظة، والفرضية، والتجربة، والتحقّق. ويقوم على قابلية النتائج للتكرار والنقد والتطوير.

خصائص البرنامج العلمي:

• تجريبي وموضوعي: يعتمد على الأدلّة القابلة للقياس.
• قابل للتعديل: المعرفة العلمية مؤقّتة وقابلة للمراجعة.
• تراكمي: كل اكتشاف يُبنى على ما قبله.
• تفسيري وتنبؤي: لا يصف الظواهر فقط، بل يسعى لتفسيرها والتنبّؤ بها.

والعلم يجيب عن أسئلة مثل: كيف تعمل الظواهر؟ وما القوانين التي تحكمها؟

ثالثاً: نقاط الاختلاف الأساسيّة

1. المجال: أ- الإيمان: المعنى والقيم والوجود. ب- العلم: الطبيعة والظواهر المادية.
2. المنهج: أ- الإيمان: الثقة والتسليم أو التأمل الفلسفي. ب- العلم: التجربة والتحليل والنقد.
3. نوع الحقيقة: أ- الإيمان: حقيقة وجودية أو روحية. ب- العلم: حقيقة مؤقتة قابلة للاختبار.
4. لغة التفسير: أ- الإيمان: رمزية وتأويلية. ب- العلم: رياضية وتجريبية.

رابعاً: إمكان التكامل بدل التعارض

رغم التوتر التاريخي بينهما، يمكن النظر إلى الإيمان والعلم كـمستويين مختلفين للفهم، وليس كخصمين.

• العلم يشرح آليات الكون، بينما الإيمان يبحث في معناه.
• العلم يمنح الإنسان قوّة تقنية، والإيمان يمنحه اتجاهاً أخلاقياً.
• غياب أحدهما قد يؤدي إلى خلل: علم بلا قيم قد يؤدي إلى خراب ودمار. إيمان بلا عقل قد ينزلق إلى الجمود أو التعصّب.

خامساً: إشكاليات فلسفية معاصرة

في العصر الحديث، ظهرت أسئلة جديدة:

• هل يمكن للعلم أن يفسّر الوعي والمعنى بالكامل؟
• هل الإيمان ضرورة نفسية أم معرفة حقيقية؟
• هل توجد حدود نهائية للمنهج العلمي؟

هذه الأسئلة تؤكد أن العلاقة بين المجالين ليست مغلقة، بل مفتوحة للتأمل والنقاش.

خلاصة المقدمة

يمثّل الإيمان والبرنامج العلمي نمطين مختلفين من السعي نحو الحقيقة. الأول يبحث عن المعنى والغاية، والثاني عن القوانين والآليات. والتوازن بينهما قد يشكّل رؤية إنسانية أكثر شمولاً، حيث يُستخدم العقل دون إلغاء البعد الروحي، ويُحتفظ بالقيم دون رفض المعرفة التجريبية.

مفهوم الروح عبر التاريخ

لم يكن إدراك الإنسان البدائي القديم يقتصر فقط على إشباع غرائزه، ومواجهة أخطار الحياة في إطار إدراكه الغريزي الموروث للمحافظة على بقائه، كما هو الحال لدى سائر الحيوانات كصراع للبقاء. وإنّما ميّزعنها ببصيرة أوسع أفقاً وذكاء، وجعله ينتبه إلى ما يدور حوله من ظواهر طبيعية ويحاول أن يجد لها تعليلاً.

وعندما فتح ذهنه على هذه الأمور، أثارت دهشته في بداية الأمر علامات الاختلاف الواضح بين الجسد الحي والجسد الميّت، سواء كان بين بني جنسه أو عند الحيوان. واستنتج بعقليته البدائية أن ثمّة شيئاً يكمن في جسد الكائن الحي ولا يوجد في الجسد الميّت وأن حياة الجسد وحركته ترجعان إلى قوّة خفيّة جائلة فيه، وأن هذه القوّة إذا فارقته أخذت معها الحياة والحركة، وتركته هامداً يأكله البلى والتحلّل والدمار.

ومفتاح هذا الغموض، كان مركّزاً فيما كان يرى في أحلامه من أفراد يعيشون معه، وآخرين ممّن فارقوا الحياة ودخلوا في دائرة الموت. وبعد طول تأمّل وتفكير، استطاع أن يدرك أن الإنسان مركّب من وجودين، أحدهما هذا الجسد النائم، والآخر نفس الشخص يراه في أحلامه في أماكن متعدّدة. فاستنتج ورأى في النوم انفصالاً قصير المدى، بين جسد الفرد وطيفه، أما في الموت فقد رأى انفصالاً طويلاً أبدياً.

هكذا بدأت عقيدة الإنسان الأولى في الروح، وشغل طويلاً بها حتى عرف من خصائصها أن لها ذات رقّة وشفافية، تنفذ ممّا يعترضها من موانع أو حواجز. وأنها سريعة جدّاً، تقطع مسافات واسعة في أوقات قصيرة (كما يظهر في الأحلام). وأنها لا تفنى، وإنما تنفصل عن الجسد.

قول المصادر عن الروح:

1. الروح مجمع القوى في الإنسان.
2. رأى الفلاسفة اليونانيون (أمثال تلس תלס, انخسموس אנכסמוס, انخسمندروس אנכסמנדרוס) أن الروح أساس الحياة والحركة في المادة، سواء في جسم الإنسان أو في الطبيعة كلّها.
3. وضع العالم "لايفنتس לייבניץ" والفلاسفة الوضعيّون أمثال "فيخته פיכטה"، "شيلينج שילינג" و"هيجل הייגל" في مركز أبحاثهم على أن مفهوم الروح هو "قوّة الفعل المنتجة من طبيعتها درجات الوجود المختلفة".
4. في فترة الفيلسوف "ديكارت דיקארט" بحثت ظواهر نفسية مختلفة، مثل الانفعالات على أنواعها، على أساس قوانين فسيولوجية ميكانيكية: جسم الإنسان والحياة النفسية الحيوانية هي أوتوماتيكية، كجهاز يمكن تفسيره باصطلاحات رياضية فيزيائية، كدفع وحركة.
5. إن ما شرحه "كرناف קרנאף" في كتابه "علم النفس باللغة الفيزيائية" Psychology in physical language هو أن علم النفس أحد فروع علم الطبيعة، لذلك يجب اعتبار حياة الروح كأسس فيزيائية.
6. حسب المذهب البوذي: إن الشخص الذي ينتقل في التقمّص ليس "أنا" الشخصية، وإنما تيار سببي عديم الشخصية، والروح ما هي إلّا موجة مادية، تسري خلال التيار. ليس هناك تشخيص دائم بل جريان لتيّار دائم وفعّال، يشبه جريان الماء الدائم، فينهر ويهب شعلة مستمرّة.

مفهوم الطاقة

إن كلمة "طاقة" كانت في الأصل مرادفة لكلمة "فعّال". فمنذ مائتي ألف سنة وأكثر، مضت على وجود الإنسان، كان الاعتقاد السائد هو أن المادة ذات المظهر الجامد، لا يمكن أن تتحرّك من تلقاء نفسها وتتحوّل وتتفاعل، وبدا أن الحياة لا يمكن أن تتمتّع بصفات المادة. ثم مرّ الفكر الإنساني بثلاث مراحل كبيرة في تصوّرهم لمفهوم الطاقة:

1. في المرحلة الأولى: كان المفهوم ممزوجاً مع الطاقة الروحية في مفهوم النفس والروح.
2. في المرحلة الثانية: رأى الإنسان أن بعض المواد الجامدة قادرة على خلق الحركة دون الحياة.
3. في المرحلة الثالثة: بدأت بعد "أينشتاين אינשטיין"، فالطاقة ليست بالنسبة لنا مادّة خاصّة أو ماهية مادّة جامدة أو حيّة، تجعلها أن تتحوّل، وأن تتغيّر، وأن تولّد حالات فيزيائية وكيميائية جديدة، وأن تؤثّر على غيرها من المواد من بعد، فتثوّر فيها عملية التطوّر من بعدها.

مع هذه المرحلة اختفت الحدود بين المادة الجامدة والحياة، وتركت المجال لعدد كبير من الحالات المهمّة التي تملك أحياناً صفات الروح، وأحياناً صفات المادة.

فالطاقة إذاً، كيان مجرّد لا يُعرف إلّا من خلال تحوّلاتها، فبإمكاننا القول: "انظروا إلى شلالي: أنا الحركة، انظروا إلى مراجلي: أنا الحرارة، انظروا مولّداتي: أنا الكهرباء، انظروا اخضرار أشجاري: أنا التحليل الكلوروفيلي".

فالطاقة لا يمكن مالاحظتها إلّا من خلال تحوّلاتها المتتالية، والأمر الثابت اليوم، هو أن الطاقة يمكن حفظها وخزنها، أنها كمية ثابتة بالمعنى الرياضي. وكان أوّل من أدرك ذلك، هو العالم الكيميائي الفرنسي "لافوازييه לפואזיה" حين قال: "لا شيء يفقد، لا شيء يحدث من لا شيء، الكلّ في تحوّل". وهكذا يكون المفهوم الحديث للطاقة الميكانيكية كصفة تمتلكها مجموعة الآلات في تنفيذ عمل، أو "قدرة الجسم على إنجاز عمل".

قانون حفظ الطاقة أو خلود الطاقة

قاعدة نصّها العالم الإنجليزي "كلفن קלווין" يقول فيها: "لا يمكن خلق الطاقة من العدم، كما لا يمكن إفناءها"، والظواهر الطبيعية كلّها مؤسّسة على تدرّج الطاقة من حالة إلى أخرى.

في سنة 1847 وضع العالم الألماني "هلمهولتس הלמהולץ"، تعبيراً رياضيّاً دقيقاً لقاعدة "حفظ الطاقة" في مجالات علم الفيزياء والكيمياء والبيولوجيا، وأسماه "قانون الترموديناميكا الأوّل" (عيقرون התרמודינמיקה הראשון).

وفي سنة 1918 توصّلت العالمة الألمانية "إيميني نيثر" (Emmy Noether) إلى واحدة من أعظم المبرهنات في تاريخ الفيزياء والرياضيات وهي: "إذا كانت قوانين الفيزياء لا تتغيّر تحت تناظر (تماثل) معيّن، فإن هناك كمية فيزيائية تبقى محفوظة". هذا اكتشاف عميق ربط قوانين الحفظ ببنية الكون التناظرية نفسها، لا بمجرّد نتيجة تجريبية.

قانون "حفظ الروح" أو خلود الروح

إن حياة الإنسان لا تنتهي بموته، فإن روحه خالدة لا تموت، لأنها من روح هذا الكون وقبس منه، وليس الموت سوى نقلة من صورة إلى صورة أخرى، ومن حالة إلى حالة أخرى.

وقد وضع العالم النفساني "جومفرتس גומפרץ" أربعة أسس لتكوين نظرية الخلود:

1. محاولات انفصال الروح عن الجسد في فترة الأحلام والغيبوبة.
2. لو لم تكن الأرواح ترجع إلى الجسم، كان يجب علينا أن نفرض عدداً لانهائياً للأرواح موجودة في البداية، أو أرواحاً تتزايد مع مرور العصور.
3. لأنّ عدد العناصر المادية الأولى ثابت، لذلك عدد وحدات الروح ثابتة أيضاً.
4. المادة لا تفنى وأبدية، لذلك الروح أبدية، وإذا فرضنا بقاءها بعد الموت، يجب علينا الفرض بأنها كانت موجودة قبل الولادة.

أوجه التشابه بين الطاقة والروح

ملخّص المقارنة كما عرضها الدكتور شامي في المقال الأصلي:

1. الطاقة هي القوّة الفعّالة في الجسم (الأداة أو الآلة) الذي يستمدّ قدرته منها لإنجاز عمل. والروح هي مجمع القوى في جسم الإنسان وأساس الحياة والحركة. فبطلانها يفقد الإنسان القدرة على إنجاز عمل.
2. الطاقة ذات تركيب كوني مستترة في الجسم، لا يمكن ملاحظتها إلّا من خلال تحوّلاتها المتتالية. وكذلك الروح، هي كيان مستتر في جسم الإنسان، لا يمكن ملاحظتها إلّا من خلال تقمّصها المتتالية من جسم إنسان إلى مولود جديد.
3. الطاقة تظهر بأشكال مختلفة، فهي تتبدّل من شكل إلى آخر ومن حالة إلى أخرى. وكذلك الروح فهي تتشكّل بأشكال مختلفة، تخلع ثياباً وتتقمّص في إنسان آخر.
4. المجموع الكلي للطاقة على أشكالها المختلفة قيمة ثابتة، كقول العالم الفرنسي "لافوازيه": "لا شيء يفقد، لا شيء يحدث من لا شيء، الكلّ في تحوّل". وحسب عقيدة التقمّص، عدد الأرواح لا ينقص ولا يزيد، فهي قيمة ثابتة.
5. قانون "خلود الطاقة" أو "حفظ الطاقة" الذي نصّه العالم "كلفن" يقول: "لا يمكن خلق الطاقة من العدم، كما لا يمكن إفناءها"، فإذاً، الطاقة لا تفنى، بل تتحوّل من شكل لآخر. وكذلك الروح، لا تفنى لأنّ حياة الإنسان لا تنتهي بموته، فروحه خالدة، لا تموت، بل تتقمّص من إنسان لآخر.

وعليه، يمكن نصّ قانون "خلود الروح" على صيغة قانون "حفظ الطاقة"، فنقول: لا يمكن خلق الروح من العدم، كما لا يمكن إفناءها.

"لا يمكن خلق الطاقة من العدم، كما لا يمكن إفناءها"، كلفن
"لا يمكن خلق الروح من العدم، كما لا يمكن إفناءها"، بالتناظر معه

ملخّص قواعد طاقة الروح

1. طاقة الروح هي القوّة الكامنة في الجسد القادر على التحرّك وإنجاز عمل.
2. لا يمكن خلق الطاقة الروحية كما ولا يمكن إفناءها.
3. الطاقة الروحية كيان مستتر في الجسم، لا يمكن ملاحظتها، إلّا من خلال تقمّصها المتتالية.
4. الطاقة الروحية هي المصدر الأساسي للطاقات الفيزيولوجية لأعضاء الجسم.
5. رصيد طاقات الروح (الوحدات الروحية) في الكون ثابت، لا ينقص ولا يزيد، لكنه يتغيّر.

الخاتمة

ما أردت التوصّل إليه في هذا المجهود، هو عرض للعلاقة الوثيقة بين موضوع "الروح" وموضوع "الطاقة"، ولتفسير حقائق "خلود الروح"، وهي إحدى العقائد الدينية الدرزية الهامّة، على أساس علوم الطبيعة التجريبية.

لقد وجدت تشابهاً وتوافقاً كبيراً، ما بين الاصطلاحين الأساسيين والمركزيين: الروح في الإيمان، والطاقة في العلم:

فحسب الإيمان: الروح لا تفنى، بل تتبدّل وتنتقل من إنسان لآخر.
وحسب العلم: الطاقة لا تفنى، لكنها تتبدّل وتتغيّر من شكل لآخر.

أرجو أن أكون بمحاولتي المتواضعة هذه، قد توصّلت إلى مرادي.